CÜMLE BİLGİSİ
Yüklemin Türüne Göre Cümleler
Fiil Cümlesi
İsim Cümlesi
Yüklemi fiil olan cümlelerdir. Fiil kip eki alarak yüklem olur. Yüklemi isim olan cümlelerdir. İsim ekfiil alarak yüklem olur.
Kitap okumayı çok severim. Her işin başı sağlıktır.
Kardeşim bahçede oyun oynuyor. Bu kitapların hepsi seninmiş.
   
NOT: Bazı sözcükler ikili (ortak-sesteş) köktür. Bunlar kullanıldıkları cümlelere göre fiil ya da isim olur.
Masanın üstünde okuduğum kitaplar var.
(Yazılmayan "-dır" ekfiil var. "yok"un karşısı olan "var" isimdir.)
 
Az sonra Bursa'ya varacağız. ("-acak" kip ekidir. "var-" fiili kip eki alarak yüklem olmuştur.)
 
Yüklemin Yerine Göre Cümleler
Kurallı Cümle
Devrik Cümle
Yüklemi sonda olan cümlelerdir. Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir.
Bu kitabı daha önce okudum.
(kurallı-fiil cümlesi)
Kitapları çok severdi küçüklükten beri.
(devrik-fiil cümlesi)
   
Tavsiye ettiğin kitap güzeldi.
(kurallı-isim cümlesi)
Çok evi vardı bu adamın.
:(Devrik-isim cümlesi)
   
Anlamına Göre Cümleler
Olumlu Cümle
Olumsuz Cümle
Yüklemin bildirdiği eylem gerçekleşmişse olumlu cümledir. Yüklemin bildirdiği eylem gerçekleşmemişse olumsuz cümledir. Yüklem olumsuzluk ek ve sözcüklerini alır: "-me, -ma, -mez, -maz, -sız, -siz", yok, değil.
Pazardan meyve aldım.
:(Olumlu-kurallı-Fiil cümlesi)
Arkadaşım bu kitabı okumamış.
(Olumsuz-kurallı-fiil cümlesi)
   
Yazdığın şiir güzelmiş.
(Olumlu-kurallı-isim cümlesi)
Bu pilav tuzsuz. / Bu kitap bende yok.
(Olumsuz-kurallı-isim cümleleri)
   
Karşı komşumuz dün öldü. (Öl- üzücü bir olay olsa da eylem gerçekleştiği için olumlu cümle.)  
   
Ön Bilgi: Eğer bir cümle "-me, -ma, -mez, -maz, -sız, -siz, yok, değil" lerden birini bile alırsa biçimce olumsuz olur. Hiç birini almazsa biçimce olumlu olur.
Anlamca olumluluk-olumsuzluk ise anlam gerçekleşiyorsa olumlu gerçekleşmiyorsa olumsuzdur.
Bir cümlede iki olumsuzluk var ise biçimce olumsuz ama anlamca olumludur. Matematikteki gibi eksi ile eksinin çarpımı artıdır. İki olumsuzluk anlam bakımından olumlu olur.
Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir.
Kaç günden beri ne arayan var ne soran. (Kimse aramıyor, sormuyor.)
Gel de bu işi yap. (Yapma.)
 
Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. İki yöntem vardır:
Seni sevmiyor değilim. (Seviyorum. Burada iki olumsuzluk var.)
Söylediğini yapmaz olur muyum? (Yaparım.)
 
Yapısına Göre Cümleler
Basit Cümle
Birleşik Cümle
Tek yüklem bulunan cümlelerdir. Basit cümlelerde fiilimsi bulunmaz. Basit cümleler tek yargı bildirir o da yüklemdir. Birden çok yargı içeren cümledir. Bir cümlede asıl yargının yani yüklemin dışında fiilimsi, bağlaç ki, şart, iç içe cümle bulunmasıdır.
   
Sabahtan akşama kadar kitap okudum. -Girişik Birleşik Cümle:
  İçinde fiilimsi bulunan cümledir.
   
  Gülen yüzün hiç bitmesin.
  Çocuk koşarak kapıdan içeri girdi.
   
  Önemli Bilgi:Temel cümle ve yan cümle kavramları vardır. Yüklem temel cümle olur. Fiilimsi ise yan cümle olur. Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa o kadar yan cümle vardır. Yan cümlelerin hangi öge göreviyle kullanıldığı da önemlidir.
   
  Tiyatrodan çıkınca yanına geleceğim.
("-ınca" fiilimsi. "geleceğim" yüklem. Altı cizili bölüm yan cümle ve zarf tümleci oluyor.)
   
Cümle Bilgisi PDF indir
 
astagos

 

No
Cümleler
Fiil Cümlesi
İsim Cümlesi
Göster
1
Adamın elinde çok fazla kitap var.  


2
Bütün gün bir şey yapmadan televizyon izledin.

 
3
İzmir gezimiz beklediğimden çok güzeldi.  


4
Uzun bir yolculuktan sonra İzmir'deydik.  


5
Yarın iki günlük yolculuğun ardından Ankara'ya varacağız.

 
6
Küçükken çok uslu bir çocukmuşum.  


7
Beklediğim otobüs henüz gelmedi.

 
8
Kaybolan çocuğu en son parkta görmüşler.

 
9
En büyük isteği bir işte çalışmaktı.  


10
Gitti yine güzelim Ankara gezisi.

 
No
Cümleler
Kurallı
Devrik
Göster
1
Hala bekliyorum seni kapının önünde.  


2
Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.

 
3
Kardeşim uyandırdı beni derin uykumdan.  


4
Arkadaşımın aldığı kitabı çok beğendim.

 
5
Çok zordu yağmurlu havada araba kullanmak.  


6
Bu yediğim en güzel pastaydı.

 
7
Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak.  


8
Her zaman sağlıklı beslenmeliyiz.

 
9
Geçen hafta kırmızı kazak aldım kendime.  


10
En sevdiğim yemek bulgur pilavı.

 
1
Aşağıdaki cümlelerin hangisi fiil cümlesidir?
A) Okullarında bin öğrenci varmış.
B) Tatilde çok iyi insanlarla tanıştım.
C) Bu zeytinlik bizim.
D) Bugün okula gelemeyen Ali hatsaymış.

B

 
2
Aşağıdaki cümlelerin hangisi isim cümlesidir?
A) Dünkü macı bizim okul kazandı.
B) Yarın kitap almaya gideceğim.
C) Küçükken çok sakin çocukmuşum.
D) Yapamadığım soruları öğretmenime soracağım.

C

 
3
Aşağıdaki cümlelerin hangisi kurallı cümledir?
A) Bir başkadır buralarda sonbahar.
B) Daha dün geldi okuldan ablam.
C) Yürüdüm sahilin sonuna kadar.
D) Çocuklar oyuna dalmış parkta.

A

 
4
Aşağıdaki cümlelerin hangisi devrik cümledir?
A) Arkadaşlarımla sinemaya gideceğim.
B) Arkadaşlarımla iyi geçinmek için dikkat ediyorum.
C) Sahil kenarında oturup kitap okumak çok güzel.
D) Dün hediye aldım arkadaşıma.

D

 
5
Aşağıdaki cümlelerin hangisi olumlu cümle değildir?
A) Dünkü tiyatro çok güzeldi.
B) Karşı komşumuz trafik kazasında yaralanmış.
C) Söz verdiği gibi kitaplarını okumamış.
D) Ona çok güzel hediye aldım.

C

 
6
Aşağıdaki cümlelerin hangisi kurallı fiil cümlesidir?
A) Aldığı en güzel hediyeymiş.
B) Uzun zamandan beklediğim haber geldi.
C) Bana verdi elindeki çantayı.
D) Ayşe çok beğenmiş yediği yemeği.

B

 
7
Aşağıdaki cümlelerin hangisi basit yapılı cümledir?
A) Bugün erken kalkıp çarşıya gideceğim.
B) Annemin yaptığı kek çok güzeldi.
C) Kitap okumak insanı dinlendirir.
D) Mutfakta çok güzel ekmek kokusu vardı.

D

 
8
Aşağıdaki cümlelerin hangisi girişik birleşik cümledir?
A) Soğuk havalarda dışarıya çıkma.
B) Yarın akşam teyzemlere gideceğiz.
C) Eve gider gitmez beni ara.
D) Ellerimizi tuvaletten sonra yıkamalıyız.

C

 
9
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümle zarf tümleci görevindedir?
A) Son gelen hesabı öder.
B) Küfür ettiğin için seninle konuşmayacağım.
C) Topu patlatan çocuk çok üzgündü.
D) Sana yardım eden insanları unutma.

B

 
10
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümle zarf tümleci görevinde değildir?
A) Gelir gelmez koltuğa uzandı.
B) Kitap okuyunca çok mutlu oluyorum.
C) Yarışmayı kazanan öğrenciler ödüllendirildi.
D) Arkadaşımı görünce çok mutlu oldum.

C